Op 28 september 2025 was het voor de tiende keer International Day for Universal Access to Information. Die dag is in 2015 uitgeroepen door UNESCO en in 2019 omarmd door de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. Jaarlijks vindt er rond die dag een wereldwijde conferentie plaats. In 2025 werd die gehouden in de Filipijnen, in het teken van toegang tot milieu-informatie.
De stand van de openbaarheid in Nederland
De dag is ook een goed moment om naar Nederland te kijken. Binnen ons project Beschikkingen in Beeld brengen wij sinds mei 2025 de openbaarmakingspraktijken van Nederlandse overheden in kaart. Het project wordt ondersteund door de maatschappelijke coalitie Over Informatie Gesproken.
Wij richten ons op een informatiecategorie uit de Wet open overheid: beschikkingen, dus overheidsbesluiten over individuele gevallen. Volgens de huidige planning treedt de verplichting tot actieve openbaarmaking van die besluiten niet voor 2026 in werking. Het staat overheden wel vrij om nu al tot openbaarmaking over te gaan.
De volle breedte van het overheidsbestel
Wij brengen in kaart in welke mate overheidsorganisaties nu al beschikkingen openbaar maken. Dat gebeurt soms vooruitlopend op de Wet open overheid, soms op grond van andere wetgeving. Wij beperken ons daarbij niet tot enkele vooraf geselecteerde organisaties.
Wij zijn voor alle gemeenten, provincies, waterschappen en ministeries nagegaan in welke mate beschikkingen voor een algemeen publiek worden ontsloten. Inspecties, uitvoeringsinstanties en zelfstandige bestuursorganen hoorden daar ook bij.
Het voorlopige beeld
Die inventarisatie hebben wij daags voor de internationale dag afgerond. Enkele overheidsinstanties zijn al aan de slag gegaan met actieve openbaarmaking op grond van de Wet open overheid. Dat verkeert nog duidelijk in de beginfase.
Tegelijk blijkt openbaarmaking niet altijd een eenvoudige keuze tussen wel of niet. Wij zien uiteenlopende praktijken die in meerdere of mindere mate aan openbaarmaking bijdragen. Ook zien wij meerdere instanties die hun beschikkingen op grond van andere wetgeving openbaar maken. Daardoor kunnen ook in 2025 al de nodige beschikkingen in kaart worden gebracht.
In de komende maanden analyseren wij deze open beschikkingen verder. Op grond van welke wetgeving worden zij ontsloten? Op welk moment, op welke plaats en op welke wijze? In volledige tekst, of in overzichten? Daarmee kunnen wij ook vaststellen hoe die praktijken zich verhouden tot de toepasselijke openbaarheidswetgeving. En of zulke wetgeving kan werken als aanjager van een cultuur van openbaarmaking. Aan het einde van 2025 willen wij hierover een duidelijk beeld hebben, dat wij dan graag openbaar delen.
